Kısaca

• Yumurtacı tavukların üretim potansiyelinin büyük bir kısmı ilk 5 ayda belirlenir.
• Yumurtlama döneminden önce hangi mikotoksinlerin piliçleri etkilediğini belirlemek ve mücadele etmek, üretimin ilerleyen dönemlerinde sürünüzün karlılık, sağlık ve besleme sorunları riskini azaltır.
• Mikotoksinlerin detoksifikasyonu, hayvanlarınızı daha kaliteli yumurtalarla daha yüksek yumurta üretimine hazırlamak için yetiştirme döneminde besleme ve sağlık yatırımlarınızı korur.

Küresel yumurta endüstrisinin 2024 yılında, geçen yıla göre %1,3 artışla 94 milyon tonun üzerinde yumurta üretmesi bekleniyor (OECD-FAO Tarımsal Görünüm 2023-2032). Yumurta; optimal protein, enerji ve vitamin dengesine sahip olduğundan insan tüketiminde yüksek talep görmeye devam edecek. Mevcut yumurtacı ırkların genetik potansiyeli yılda 100 haftada 400'den fazla yumurta üretebilir, ancak mikotoksinlerden kaynaklanan subklinik zorluklar, hayvanların potansiyellerine ulaşmasını engelleyebilir.

2024 dsm-firmenich dünya mikotoksin araştırması, bitmiş kanatlı yemlerinin %97'sinin en az bir mikotoksin ile kontamine olduğunu ve birden fazla mikotoksin mevcut olduğunda ilave ve sinerjistik etkilerin olabileceğini ortaya çıkardı.

Mikotoksinlerin etkileri ancak adsorbe edilerek veya devre dışı bırakılarak önlenebilir. Adsorpsiyon kapasitesine sahip kil ve diğer maddeler yalnızca AFLA gibi adsorbe olabilen mikotoksinler için etkilidir. FUM, DON, ZEN, OTA ve T2 gibi mikotoksinler zayıf bir şekilde adsorbe edilir ve hafifletilmesi için enzimatik bozulma gibi farklı stratejiler gerektirir. Yumurtacı tavuk yemlerindeki ana yem maddeleri (mısır, buğday, soya ve yan ürünler) sıklıkla çeşitli mikotoksinlerle kontamine olur. Kanatlıları etkileyen yaygın mikotoksinler şunlardır: aflatoksinler (AFLA), zearalenon (ZEN), trikotesen (DON, T2), fumonisinler (FUM) ve okratoksin A (OTA). Düşük seviyelerde bile mikotoksinler hayvanları besleme ve sağlık sorunlarına yatkın hale getirir.

Mikotoksinlerin yumurtacı tavuklar üzerindeki etkileri şunlardır:

• düşük yemden yararlanma ve canlı ağırlık artışı
• immünosupresyon
• yağlı karaciğer sendromu
• üreme organlarında hasar
• iskelet sorunları
• görünür lezyonlar

Bu etkiler sürünün hastalık tepkileri, üniformite ve kemik sağlığı üzerinde doğrudan etkiye sahiptir. Üretilen yumurtaların kalitesi ve miktarı da azalabilir. Yetiştirme dönemi (0 ila ~ 18 hafta), mikotoksin risk yönetiminin sağlık ve performans programlarına en büyük sigortayı sağladığı zamandır çünkü civcivler mikotoksinlerden kaynaklanan subklinik ve klinik zorluklara yumurta tavuklarından daha duyarlıdır (Qing ve diğerleri, 2022) .

 

 

Yetiştirme dönemi çok önemlidir

Yetiştirme döneminin ana hedefi; yarkanın sağlığına ve beslemesine yatırım yaparak ileride  yüksek üretim beklentilerini karşılamasına veya aşmasına olanak sağlamaktır. (Hy-line® Teknik güncelleme, 2016). Bu, hayvanların kas-iskelet gelişiminin, bağırsak gelişiminin ve bağışıklığının iyi olması anlamına gelir. Yetiştirme sırasında ihtiyaç duyulan yem miktarı düşük olduğundan yatırım getirisi (ROI) yüksektir ancak hayvanların bu dönemde genetik potansiyellerine ulaşması son derece önemlidir. Bu dönemde yem yatırımı nispeten kısa olduğundan etkili bir mikotoksin risk yönetimi, yüksek bir yatırım getirisi sunar ancak mikotoksinlerden kaynaklanan (alt)klinik zorlukların riskini ve etkisini azaltmanın uzun vadeli faydaları üretim boyunca görülebilir.

Piliç gelişiminde mikotoksinlerin olumsuz etkileyebileceği üç önemli bileşen şunlardır:

• Vücut ağırlık artışı üniformitesi
• İskelet gelişimi
• Stres yönetimi (transfer, aşılar, hastalık)

 

Vücut ağırlık artış uniformitesi

Formülasyon hataları, aşırı hayvan yoğunluğu, uygun olmayan yem partikül boyutu ve düşük kalite veya mikotoksinler yüzünden yemin reddedilmesi nedeniyle yetersiz besleme durumlarında piliçler beklenen canlı ağırlığa ulaşamayabilirler (Hy-line® Teknik Güncelleme, 2016). Mikotoksinler hayvanın bağırsak sistemi ve karaciğerindeki hasar nedeniyle vücut ağırlığının azalmasına neden olur (Tomaszewska ve ark., 2021, Carvalho Martins ve ark., 2023). Düşük FUM seviyeleri dahi bağırsak bariyerini bozar ve karaciğere zarar verir, besin emilimini değiştirir ve piliçleri üretimin ilerleyen aşamalarında gastrointestinal zorluklara yatkın hale getirir (Tomaszewska ve ark., 2021). OTA ve AFLA'nın birleşik toksisitesi vücut ağırlığını ve ortalama günlük artışı azaltır, yem dönüşümünü artırırken aynı zamanda karaciğerde iltihaplanmaya neden olur (Qing ve diğerleri, 2022). Daha düşük vücut ağırlığına sahip piliçler, gelişmekte olan daha az sayıda ve daha küçük yumurta foliküllerine sahip bir üreme sistemine sahiptir ve bu da onların yumurtlama şeklini ve üretecekleri yumurta boyutunu etkiler (Celliers, 2020).

 

İskelet gelişimi

Piliçlerde iskelet kemiği 3 aylıkken %95 oranında şekillenir, medüller kemik 3-4 aylıkken gelişir ve bunların her ikisinin de yumurta üretimi ve kalitesi üzerinde doğrudan etkisi vardır (Celliers, 2020). Düşük FUM seviyeleri dahi, olumsuz yapısal değişikliklere, piliç kemiği ve kemik dokusunun gelişmesine etki ederek yumurtlama sırasında kemik kırılma riskine neden olabilir(Tomaszewska ve ark., 2021). Bu aynı zamanda yumurta kabuğunun kalitesini de etkileyebilir, çünkü kemik, yumurta kabuğunu yapmak için gereken temel besinlere bir rezerv görevi görür. Kalsiyum emiliminin sürdürülmesi, yarkaların yumurtlama sırasında daha iyi performans göstermesini destekleyecektir (Grignon Dumoulin, 2016) ve özellikle geç yumurtlama sırasında yumurta kabuğu kalitesini de etkileyebilir (yumurtlama döngüsünü 100 haftaya kadar uzatabilmenin ana faktörlerinden biri).

 

Stres Yönetimi

Yarkalar; sürünün vücut ağırlıkları, üniformiteyi kontrol etmek, aşıları uygulamak ve sağlığın izlenmesi için kan toplamak amacıyla yetiştirme dönemi boyunca düzenli olarak değerlendirilirler  (Grignon Dumoulin, 2020). Vücut ağırlığı üniformitesi kontroller üreticilere besinlerin uygun şekilde kullanıldığını garanti eder, hayvanda kemik/kas gelişimini, tüylenmeyi ve ağız lezyonlarının mevcut olup olmadığını incelemek amacıyla yapılan fiziksel kontrol için ek fayda sağlar. Çevresel ve mikrobiyal stres faktörlerinin üstesinden gelinememe durumu, immünmodülasyon üzerindeki etkilerinden dolayı AFLA, FUM, OTA, DON ve T2 gibi mikotoksinlerden kaynaklanabilmektedir (Bhuiyan ve diğerleri, 2021, Hou ve diğerleri, 2022, Qing ve diğerleri, 2022, Carvalho Martins ve diğerleri, 2023). Böylece hayvanlar aşılara daha az tepki verir ve hastalıklara karşı daha duyarlı hale gelir. Yemlerinde mikotoksinler bulunduğunda piliç sürülerinde aşı etkinliğinin azaldığı gösterilmiştir (Hou ve diğerleri, 2022; Carvalho Martins ve diğerleri, 2023).

 

Hayvanlarınızı Korumak

Mikotoksin önleme, yem analizi ile başlar. Bu, hangi mikotoksinlerin kanatlılarınızı etkileyebileceğini gösterir ve size hangi stratejinin en doğru strateji olacağı konusunda rehberlik sağlayabilir. Çiftlikte ağızda lezyonlar veya bozulmuş tüylenme görüyorsanız, bunlar ağırlık kontrolleri sırasında kontrol edilebilir (Wyatt ve ark., 1975). Beklenen vücut ağırlığı veya aşı titreleri karşılanmazsa veya gelişme geriliği vakalarında artış varsa mikotoksinler düşünülmelidir.

Yumurtlama sırasında ince yumurta kabukları, çatlamış yumurtalar ve kemik kırıkları gibi zorlukların önlenmesi, mikotoksin risk yönetiminin piliçlerinizin sağlık ve beslenme planının ayrılmaz bir parçası olarak dahil edilmesiyle başlayabilir.

Kuşları mikotoksinlerin olumsuz etkilerinden korumak için bunların adsorbe edilmesi veya etkisiz hale getirilmeleri gerekir. Adsorpsiyon kapasitesine sahip kil ve diğer malzemeler yalnızca AFLA gibi adsorbe olabilen mikotoksinler için etkilidir. FUM, DON, ZEN, OTA ve T2 gibi mikotoksinler zayıf bir şekilde adsorbe edilir ve hafifletilmesi için enzimatik bozunma gibi farklı stratejiler gerektirir. Mikotoksin deaktivatörünün eklenmesinin vücut ağırlığı artışını ve aşı etkinliğini desteklediği gösterilmiştir (Danicke ve diğerleri, 2002).

Mikotoksin risk yönetimi, piliç beslemenizi ve sağlık yatırımınızı korumanıza, yarkalarınızın yumurtlamaya başlamasını desteklemenize ve yatırım getirinizi güvence altına almanıza yardımcı olacaktır.

 

YAZAR:

Elle Chadwick - Global Kanatlı Pazarlama Uzmanı, Animal Nutrition and Health at dsm-firmenich

 

Makalenin orjinali için tıklayınız.

 

MİKOTOKSİN RİSK YÖNETİMİ ÇÖZÜMLERİMİZ İÇİN TIKLAYINIZ >